Hoe om te gaan met chaos

door Floris Koot

Wie zich overgeeft aan de stroom bereikt meer dan wie orde probeert op te leggen. Overgave versus maakbaarheid. Ervaring versus inzicht. Een kort pleidooi om zelf in de chaos te stappen.

In de eeuwig durende strijd tussen orde en chaos wordt vaak over het hoofd gezien, dat de meeste chaos in de mensenwereld wordt veroorzaakt door het organiseren van orde. Het leven heeft altijd weer onvoorziene verassingen in petto: rampen, obstakels, ziekte, dood, vreemdgaan, opstand en onbegrip om er een paar te noemen. En dat vinden we niet prettig. Ons denken geeft ons de illusie dat we er iets aan kunnen doen. We zijn controlefreaks. We storten ons vol op van alles tot het onvermijdelijke zich aandient. Sommigen zoeken grip door inzicht, en ontdekken (hoera) soms zo overgave, anderen proppen zich zo vol kennis dat de werkelijkheid erachter verdwijnt. Maar de gevaarlijkste gevallen storten zich op hetgeen we, met een populaire term, maakbaarheid noemen. En ja, er zijn veel aspecten waar dit laatste (een tijdje) lijkt te werken, maar het is een echte valkuil. Landschaparchitecten dammen rivieren in tot de overstroming ruimte vraagt. Multinationals brengen rijkdom door buiten ons (ervaarbare!) beeld de bronnen leeg te plunderen. Dictators scheppen orde. Hardwerkende baasjes leggen orde op. Regels dienen te vaak het overzicht en/of overwicht van de ordeschepper.

In situaties waarin ordemannetjes en vrouwtjes heersen, waar maakbaarheid het onmogelijke probeert te doen, daar duikt de chaos op, vaak in de vorm van een chaoot of een dwaas. Men haat de chaoot, het verwerpelijke wezen, dat de droom van de maakbaarheid verpest. De chaoot is de stinkende zwerver die je lastigvalt, je partner die je niet begrijpt, je werknemer die je laat zitten, de man die je uitlacht, terwijl je zo je best doet. Tussen jou en de orde die je wenst staat de chaoot, denk je. Maar de chaoot, die dwaas, wijst je enkel op de feiten. Wie controleren wil, lokt weerstand uit en wie onderdrukt, lokt opstand uit. Controle bestaat niet. Het is de chaoot die ons eigenlijk vertelt wat we met controleerzin aanrichten bij onszelf en anderen.

Binnen organisaties worden de belangen vaak zo heftig uitgespeeld dat de relativiteit ervan zoekraakt. Wij zijn de economie gaan dienen in plaats van andersom. Dit najagen van geld en ambitie is binnen veel organisaties zo sterk geworden dat wie zich er niet aan conformeert een loser is geworden. Velen kijken neer op de secretaresse die blijft werken totdat ze een kind krijgt, maar zijn heimelijk jaloers dat zij vrij uit het najagen stapt.

Denk eens aan je eigen beste momenten. Zijn dat niet gedeelde momenten; die momenten dat je verbonden was met een ander, met je omgeving, met een verlangen? Controleren, kennisverzamelen, carričrejagen brengt scheidingen aan die op persoonlijk niveau net zo ontwrichtend zijn als een dictator in het groot.

Management kijkt steeds meer de kant van de nieuwe fysica op, die weer ontdekt dat oude Oosterse godsdiensten principes al doorhadden. Hier ligt een groot gevaar: mensen die dergelijke principes willen toepassen om hun controle te herstellen. Stelt u zich maar voor, de manager die ‘het Taoďsme van het leiderschap’ toepast om zijn werknemers in het gareel te krijgen. De werkelijke intentie waarmee je handelt beďnvloed je werking net zo zeer, als de methodiek die je toepast of het gezichtspunt dat je gebruikt. Ons innerlijke verlangen naar het scheppen van controle, uit angst voor het onvermijdelijke, is zo sterk dat we zelfs onze nieuwe inzichten, vaak onbedoeld of onbewust, corrumperen. Het zou ons helpen als we als eerste stap de onrust konden toelaten die deze laatste valkuil ondergraaft.

Wat onze samenleving mist is de dwaas, de paradox, de vrolijke gek op straat. Wie een gelukkig iemand ziet met het syndroom van Down, voelt zich vaak wat gegeneerd. Zo iemand heeft een vrijheid, los van onze conventies waar we jaloers op kunnen zijn. Die vrijheid is dichter bij dan je denkt. Wordt stommer, leef in het hier en nu, ga vissen, speel mee met je kind, lever uren in en sta achter je principes los van wat het brengt. Lever niet meer in om veilig te zijn of de illusie van controle vast te houden.

Natuurlijk doe je dat niet zomaar. Als eerste stap is het goed om de chaoten en dwazen in je leven recht in het gezicht te leren kijken. Het helpt om je eigen intenties naar anderen zuiver te houden en helpt het om te beseffen dat je net zo dwaas bent als ieder ander, die je niet begrijpt. In dwaasheid houdt kennis en controle op, en begint het leven. Leven is ervaren. Ervaren is toelaten, delen, overgeven en eenvoudig zijn. En als je het zo bekijkt verdwijnen orde en chaos en blijft het zijn.

Reacties naar floris@foolservice.nl

 

Terug naar het overzicht van columns...


U wordt uitgenodigd een column te schrijven van 600-800 woorden over het thema 'chaosdenken'. Stuur u bijdrage naar .