Toegepaste Chaos en Complexiteit in Organisatieveranderingen

door Hugo Meijers, beheerder van de internetstartpagina www.chaos.pagina.nl

Als adviseur, visionair, manager, ondernemer, veranderaar, oorlogveteraan, echtgenoot en vader vraag ik mij geregeld af hoeveel van de wereld om ons heen echt te begrijpen en te beheersen valt. Na jaren speuren kan ik dit alleen maar globaal beantwoorden: het hangt van het systeem, de waarnemer en de context af.

Mijn eerste kennismaking met chaos dateert uit het midden van de jaren tachtig. Ik kwam in aanraking met de redacteur van het blad Kaos. Hij vroeg mij om als chauffeur gastsprekers van een groot congres rond te rijden. Zodoende heb ik met name Fritjof Capra veel in de auto gehad zonder te realiseren wie er naast mij zat. Zelfs een bezoek aan de Dalai Lama heeft weinig illuminatie op dat moment gebracht. Hetzelfde geldt voor mijn opleiding in Operational Research aan de TU Delft. Het heeft allemaal wel geleid tot een steeds heftiger wordende verwondering over onze wereldbeelden en wereldaanschouwing. Deelname aan de golfoorlog heeft dit nog eens extra versterkt. In begin 1996 liep ik Willem Roest tegen het lijf, een vervent systeemdenker en aanhanger van Ackoff en Boulding. Ik moet hem het krediet geven voor het openen van mijn ogen. Sindsdien heb ik mij steeds verder verdiept in een integrale systeembenadering van mens, technologie en organisatie.

Vragen

Wat is de echte werkwijze van organisatiesystemen? Deze kunstmatige artefacten roepen veel vragen op. Zijn delen, dan wel het geheel voorspelbaar en beheersbaar en zo ja, onder welke omstandigheden? Is het dankzij goede leiders dat ze bestaansrecht hebben? Is het toeval of een samenloop van omgevingsomstandigheden? Waarom vindt groei plaats via revolutie en evolutiecycli? Waarom is reorganiseren noodzakelijk, en is dit terecht? Is een kortetermijn focus en het analytisch reductionisme van managers naÔef of juist noodzakelijk vanwege de chaotische eigenschappen van het systeem? Kortom, bekende vragen voor deze groep.

Paradox

In de dagelijkse praktijk zijn managers veelal onbewust bezig met het afregelen van een paradox. De paradox is het beheersen (controleren) van het huidige systeem en tegelijk het veranderen en aanpassen daarvan in een gewenste richting. Voor verandering, zeker als deze omvangrijk is, moeten managers kunnen loslaten. Hiervoor wordt onterecht de beeldspraak unfreeze-change-refreeze gebruikt. Organisaties en in het bijzonder mensen zijn nooit bevroren. Het ontbreken van de gewenste dynamiek is een conditie of toestand van het systeem. Zeker als we organisaties typeren als continu in verandering (wat overigens maar ten dele waar is) gaat het om verandering als proces te omarmen. Hierbij is het cruciaal om een systeem in al zijn complexiteit integraal te veranderen. De meeste managers en adviseurs zijn hier wars van. Een irreŽle versimpeling van de werkelijkheid of het veranderingsconcept echter, leidt in de praktijk wel tot dynamiek maar geen waarde toevoegende verandering. Chris Argyris heeft hier recentelijk heel aardig over geschreven in zijn boek Managementadvies. Voor waardetoevoegende aanpassing van bedrijfssystemen is een integraal en gedeeld referentiekader onontbeerlijk. Een voorbeeld van zoín kader is de Augmented Solution Development Cycle (zie diverse publicaties in het blad Informatie).

Waarnemer

De adviseur wordt meestal ten onrechte buiten het te veranderen systeem geplaatst. De adviseur beÔnvloedt echter het functioneren van het systeem door zijn of haar aanwezigheid. Het is van belang te realiseren dat een onafhankelijke waarnemer (van welk systeem dan ook) niet kan bestaan, net als in kwantummechanica. Dit geldt ook voor managers. Veel nadruk wordt tegenwoordig gelegd op de bewustwording, besluitvorming en betrokkenheid van het management bij veranderingen. Bewustwording en besluitvorming zijn continue processen. Betrokkenheid echter is een leeg begrip. Managers zijn hoe dan ook betrokken en zullen daarom ook veranderingen moeten ondergaan in plaats hiervan weg te lopen.

 

Reacties naar chaos@pagina.nl

 

Terug naar het overzicht van columns...


U wordt uitgenodigd een column te schrijven van 600-800 woorden over het thema 'chaosdenken'. Stuur u bijdrage naar .