"op enkele dagen van het jaar is bijna alles wel eens waar"

Leo Vroman, De twee gedachten

 

Het managementspel

door Frits Schipper

Er zijn op het moment veel onderwerpen waarbij een combinatie met 'management' wordt gemaakt. Daarvan getuigen in de eerste plaats vertrouwde uitdrukkingen zoals 'financieel management', 'personeelsmanagement', en 'strategisch management'. Verder zijn er vanaf de tachtiger jaren van de vorige eeuw - gaandeweg - nieuwe combinaties bijgekomen. Zo wordt er wel gesproken over 'cultuurmanagement', 'management of meaning', 'integrity management', 'identiteitsmanagement', 'emotiemanagement', 'management van ambigu´teit, tijdsmanagement, relatiemanagement en management van creativiteit. Het einde lijkt nog niet in zicht, bovendien is er een markt voor onverwachte combinaties.

Al met al is er een nieuw 'management-game' ontstaan: X-management. De regels zijn eenvoudig en laten veel ruimte. Het is een 'permissive game', iets dat overigens niet misstaat in een 'permissive society'. De spelers van het spel, tenminste twee en maximaal 10, dienen voor 'X' uitdrukkingen te substitueren, zodanig dat de nieuwe combinaties retorische waarde hebben; een flink aantal van de bovengenoemde voorbeelden voldoet zeker aan dit criterium. Verder is het een snel spel. Je hebt twee minuten de tijd en degene die de meeste heeft bedacht heeft gewonnen. Om gebekvecht te voorkomen is er de optie van een virtuele jury in de vorm van een reflexief expertsysteem. Omdat het expertsysteem nog niet helemaal is uitontwikkeld, zijn we voorlopig aangewezen op ons eigen oordeel. Wat vindt u bijvoorbeeld van 'body management', 'management of truth', 'illusiemanagement'? Klinkt niet verkeerd, toch? En 'management by touch'? In een tijd waarin over marketing wordt gesproken in termen van "high tech, high touch" wellicht ook aansprekend. Combinaties zoals 'lichtmanagement' en 'stiltemanagement' zullen misschien ook passeren met het oog op hun retorische waarde.

Het managementspel kan ook ernstig worden genomen, door het te zien als een heuristiek ten behoeve van de ontwikkeling van nieuwe managementconcepten. Daarbij zullen we moeten letten op meer dan retorische waarde.

Neem het 'stiltemanagement'. Wat me daarbij in gedachten komt is een van de raadsels uit de film "La Vita est Bella". De hoofdfiguur uit deze Italiaanse film over de Tweede Wereldoorlog, waarin de dialectiek van spel en ernst een belangrijk thema is, is verzot op raadsels en een ervan luidt: "als je mijn naam noemt ben ik er niet meer; wie ben ik?". Als we recente publicaties mogen geloven, is de gesproken taal voor management essentieel. Gelet op de oplossing van het raadsel lijkt stiltemanagement dan onmogelijk. Wat hier aan de orde is, is het probleem van de 'zelfweerlegging', dat zich overigens in tal van varianten kan manifesteren. Een ervan is de beroemde leugenaarparadox, die wel als volgt is verwoord: "een Kretenzer zegt "alle Kretenzers zijn leugenaars"". Het vermijden van innerlijke tegenstrijdigheid of zelfweerlegging lijkt een belangrijk criterium om te bezien of een bepaalde uitkomst van X-management serieus kan worden genomen.

In het managementspel kan voor X ook 'kennis' worden ingevuld. Het resultaat daarvan is, o.a. door een check op zelfweerlegging, eveneens te bezien op haar meer dan retorische waarde. Gelet op de ontwikkelingen in veel organisaties is dat kennelijk in orde. Uit de verhalen die ik vanuit de praktijk hoor, blijkt dat het toch niet alles goud is wat er blinkt: kennismanagement dat niet aansluit bij de praktijk en ge´soleerd blijft. Het vermijden van zelfweerlegging is niet voldoende. Voor sommigen is het uitsluitend een kwestie van implementatie, met het kennismanagement 'an sich' is niets aan de hand. Maar toch, "bijna alles" is misschien ooit wel eens waar, maar niet "alles" en zeker niet iets 'an sich'. Strikt genomen is ieder 'an sich' een abstractum dat geen relatie heeft met het concrete leven. Het mist de daarvoor benodigde openheid en dat geldt ook voor kennismanagement 'op zich'.

"An sich" zei management en sloot een muur rond zich, het kon er niet meer uit.

Reacties naar F.Schipper@ph.vu.nl

 

Terug naar het overzicht van columns...


U wordt uitgenodigd een column te schrijven van 600-800 woorden over het thema 'chaosdenken'. Stuur u bijdrage naar .