Leven in chaos en orde

Arno Vroom

 

Vorig jaar las ik een artikel waarin gewezen werd op het feit dat we structuren moeten kunnen loslaten. We denken vaak dat werken zonder structuren onmogelijk is. Zonder structuur werken wordt bij voorbaat afgewezen. Chaos heeft dan ook vaak een negatieve bijklank. Het helder scheiden van zaken, hieruit een keuze maken en op grond van die keuze een planning opstellen is de normale gang van zaken bij het ondernemen van een actie. Dit geeft ons een gevoel van veiligheid. In onze samenleving is weerstand tegen chaos een veel voorkomend verschijnsel. Mensen verzetten zich tegen een chaotisch leven en tegen chaos in hun denken.

In de periode dat ik het artikel las, had ik als student een bijbaantje. Tegelijkertijd was ik druk zoekende naar een boek, dat net was uitgegeven en dat ik erg graag wilde lezen. Op een dag fietste ik van mijn werk naar huis en werd aangesproken door een bekende. Hij ging verhuizen en wilde mij het boek geven! Zover ik wist, wist niemand dat ik het boek zocht. Ik was dan ook zeer verbaasd. Was dit toeval of iets anders?

Voor mij leek het voorval te maken hebben met ‘iets’ dat we niet in de hand hebben. Zou dat ‘iets’ niet van een orde zijn die we niet of nog niet begrijpen?

 

‘Chaos: het woord dat we bedacht hebben voor een orde die we niet begrijpen’ ( H. Miller)

 

‘Een vleugelslag van een vlinder in de Amazone kan een storm veroorzaken op de oceaan.’ De vlinder is een metafoor en een symbool voor de chaostheorie (theorie van de toekomst?).

Wanneer we iets willen begrijpen over het begrip ‘chaos’, dan komen we bij de chaostheorie. Bij het zien van een vlinder denken we niet meteen aan chaos, eerder aan schoonheid. Toch zegt de vlinder iets over chaos. De vorm van de vlinder is afkomstig van een experiment van de heer Lorenz uit de jaren zestig. Naar aanleiding van zijn experiment, introduceerde hij het begrip ‘Butterfly Effect’.

In zijn experiment wilde hij het ‘weer’ voorspellen. Het verhaal gaat dat hij een bepaalde uitkomst opnieuw met een computerprogramma wilde berekenen. Hij dacht precies dezelfde beginwaarden in te voeren, maar had niet in de gaten dat de uitdraai de beginwaarden op 3 decimalen achter de komma had afgerond. Het resultaat van deze bijzondere kleine verschuivingen leverde een volledig ander resultaat op. Eerst dacht Lorenz dat de computer kapot was, maar toen hij zijn vergissing in decimalen ontdekte kwam hij tot de opzienbarende ontdekking dat minieme verschillen in de beginwaarden enorme verschillen in uitkomst kunnen creëren (hier hebben we de chaostheorie). Wanneer hij dit proces vele malen herhaalde, waarbij hij de uitkomsten steeds als beginwaarden invoerde en de verschillende uitkomsten in een drie-dimensionale grafiek zette, verscheen er na het verbinden van de punten een vlinder (de zgn. Lorenz Attractor).

Lorenz had met zijn experiment aangetoond dat complexe systemen zoals het weer (en het leven?) zich nooit herhalen, maar wel degelijk een bepaalde orde vormen.

Het bovenstaande laat zien dat complexe systemen op het eerste gezicht chaotisch lijken. Bij nader inzien zit er wel degelijk een orde in. Alleen een orde die wij als mensen niet kunnen voorspellen en/of beheersen. Een orde die zonder invloed van de mens ontstaat. Orde en chaos zijn dus twee kanten van dezelfde medaille čn niet elkaars tegenpolen. Beide bevatten immers een orde. Waneer we aannemen dat in chaos een orde zit, is de vraag waarom we toch zelf proberen orde te creëren.

Volgens mij zit het gewoon in de mens om orde te creëren. In principe zie je het terugkomen bij elke activiteit die je ontplooit; je stelt procedures en structuren op om houvast te krijgen.

We dienen onze neiging naar orde dus niet los te laten, maar wel open te staan voor een andere orde; ‘chaos’. Alert zijn en anticiperen op de spontane ingevingen van andere mensen.

Om weer terug te komen op het voorval van het boek. Voor mij is het net of dat ‘iets’, dat ervoor zorgde dat ik dat boek kreeg, die ‘onzichtbare, onvoorspelbare’ orde buiten mij is. Het is dus geen toeval!

 

8 december 2002

 

Reactie? Mail naar: Arno Vroom

 

 

Terug naar het overzicht van columns...


U wordt uitgenodigd een column te schrijven van 600-800 woorden over het thema 'chaosdenken'. Stuur u bijdrage naar .