Doorbrekend Organiseren met Chaos en Complexiteit

Invited seminar 19 en 20 oktober 2001, Ernst Sillem Hoeve, Den Dolder (NL).

Het seminar Doorbrekend Organiseren met Chaos en Complexiteit is een unieke gelegenheid om inzichten over hoe organisatie (zouden kunnen) functioneren op een rij te zetten. Bijvoorbeeld door eigen denkbeelden, die wellicht nog op een half bewust niveau aanwezig zijn, verder te expliciteren en door van anderen te horen hoe zij omgaan met de snel toegenomen complexiteit van de dagelijkse organisatie- en managementpraktijk. Daarnaast biedt het een uitgelezen mogelijkheid om vooraanstaande wetenschappers in ons land en Europa, die zich bezighouden met onderzoek naar organisaties, te bevragen over de laatste inzichten op het vakgebied. Dat die laatste inzichten te maken hebben met de nieuwe wetenschap mag – gezien de titel van het seminar – geen verbazing wekken.

Waar het in het kort om gaat, is dat de ideeŽn over de wereld en organisaties die we vanaf de Verlichting zijn gaan nastreven, niet langer houdbaar zijn omdat diezelfde wetenschap in de afgelopen eeuw de bijl aan haar eigen wortels heeft gelegd. Met name de relativiteitstheorie van Einstein, de kwantummechanica en Chaos en complexiteitstheorie hebben het wetenschappelijke wereldbeeld op hun kop gezet.

De belangrijkste conclusies die uit deze ‘wetenschappelijke revolutie’ getrokken kunnen worden, zijn:

- objectiviteit bestaat niet. Als manager, adviseur en wetenschapper kunnen we ons niet volledig losmaken van de ons omringende werkelijkheid en beÔnvloeden we de uitkomsten van onze beslissingen, interventies en onderzoeken zonder dat we dat willen;

- tijd, materie en structuren zijn relatief en hangen af van hoe je ernaar kijkt. Wie een organisatiecultuur denkt te kunnen veranderen door alleen de structuur aan te pakken mist de kern van de nieuwe inzichten;

- de natuur blijkt te beschikken over ingebouwde onvoorspelbaarheid. Wie nog steeds gelooft dat zijn interventies volledig van tevoren bepaalde gevolgen hebben, zonder onbedoelde en onvoorziene neveneffecten, leeft in het verleden, in de denkwereld van de 17e eeuw.

Al met al hebben deze nieuwe inzichten belangrijke consequenties voor de veronderstelde maakbaarheid, beheersbaarheid en voorspelbaarheid van de wereld en organisaties om ons heen en hebben daarmee directe gevolgen voor de beleidsmakers en beslissers in de organisatorische werkelijkheid. Belangrijkste conclusie is dat de organisatorische werkelijkheid veel ingewikkelder is dan we tot dusver hebben vermoed. Dat is voor managers, adviseurs en wetenschappers geen plezierige mededeling. Tegelijk lijkt het zinloos om te blijven doorgaan op de oude weg en net te doen of de wereld wel eenvoudig, in evenwicht en voorspelbaar is. Uiteindelijk hebben dergelijke, op oud denken gebaseerde, aanpakken steeds minder effect en leveren ze misschien wel eerder schade op dan ze iets positiefs opleveren. Wat dan wel? We hopen tijdens het seminar een aantal belangrijke stappen te zetten in de beantwoording van die vraag. We zijn in de afgelopen decennia al het een en ander over de wereld te weten gekomen doordat we door de Chaosbril kijken. Echter, de nieuwe inzichten zijn zo fundamenteel en grijpen zo diep in op onze denkbeelden, dat het nog decennia kan duren voordat ze tot wasdom zullen komen. We staan pas aan het begin van een nieuwe ontwikkeling.

Kortom, wie open staat voor het nieuwe en wie misschien al veel langer het idee heeft dat het dominante beeld dat we over organisaties hebben niet klopt, kan tijdens het seminar Doorbrekend Organiseren met Chaos en Complexiteit zijn horizon verbreden in een unieke setting van managers, organisatieadviseurs en wetenschappers.